Xôi hỏng bỏng không – Mất cả chì lẫn chài

xoi-hong-bong-khong
5
(1)

Xôi hỏng bỏng không – Đừng để bạn rơi vào hoàn cảnh này

Chúng ta thường dùng câu “xôi hỏng bỏng không” để chỉ việc không mang lại kết quả như mong muốn, thậm chí là chẳng được gì. Vậy nguồn gốc câu này như thế nào?
Để phân tích câu này, trước phải hiểu rõ “xôi” và “bỏng”. Đây là hai món ăn dân gian được nhiều người ưa thích. Xôi được làm bằng gạo nếp, còn bỏng là thứ bánh làm bằng gạo rang trộn với mật. Dù phương pháp chế biến khác nhau nhưng từ xôi người ta có thể làm ra bỏng được. Tuy nhiên nếu xôi bị hư thì muốn làm bỏng cũng không xong, mất một món mà thành mất hai món.
Từ thực tế trên, người dân mới đặt câu “xôi hỏng bỏng không” để chỉ kết quả chẳng đạt được (bỏng không) mà thứ sẵn có cũng hư hao (xôi hỏng).
Song cũng có cách giải thích rằng thành ngữ này xuất phát từ một câu chuyện dân gian. Chuyện kể rằng ngày xưa vào các dịp lễ tại chùa, mỗi hành giả sẽ được nhận một trong hai phần: hoặc xôi, hoặc bỏng do tăng ni phân phát. Có lần người nọ đang đứng ở chỗ phát xôi thì xôi hết, người đó bèn chạy sang chỗ phát bỏng. Nhưng khi đến lượt người đó thì bỏng cũng không còn. Vậy là xôi cũng không được mà bỏng cũng không có. Từ câu chuyện đó, nhân dân ta đã tạo ra thành ngữ “Xôi hỏng bỏng không” để chỉ những việc làm không đạt được kết quả gì.
Có một câu tương tự như “xôi hỏng bỏng không” là “mất cả chì lẫn chài”.

Mất cả chì lẫn chài

Chúng ta thường nghe câu “Mất cả chì lẫn chài“, vậy “chì” và “chài” ở đây nghĩa là gì?
Chài ở đây là một loại dụng cụ bắt cá đan bằng sợi gai hay ni-lon, hình nón chóp, không kín đáy. Quanh mép rìa ở đáy chài (miệng chài, cửa chài) có buộc nhiều thỏi chì để tạo đà khi quăng và kéo chài tỏa ra như một cái nón rất to chụp vào đám tôm cá và chìm xuống, khép lại bọc lấy tôm cua cá ốc … Trên đỉnh chóp chài có buộc một sợi dây dài để kéo chài lên sau khi quăng.
Sau khi mua chài về, người ta mua những lá chì dày khoảng 3 đến 5 mi-li-mét, chắt thành từng miếng rộng bằng hai ngón tay, bẻ gập lại bọc lấy sợi dây to bao vòng miệng chài theo từng khoảng cách cỡ 1 gang tay (20 cm).
Trong quá trình sử dụng chài cũ đi, dây mục nát, chì chài rụng dần phải tìm cách buộc dây, quấn chì lại. Thế là mất chì còn chài.
mat-ca-chi-lan-chai
Nhưng cũng có khi do dây kéo chài mục nát hay do cầm nắm sợi dây này không chặt khi quăng chài làm tuột ra, chài văng đi mất (sông rộng, nước chảy, chài trôi đi xa rồi mới chìm xuống đáy có khi không mò tìm lại được) thế là mất hết.
xoi-hong-bong-khong-mat-ca-chi-lan-chai
Như vậy, câu “Mất cả chì lẫn chài” dùng để chỉ sự mất mát lớn, không thu được lợi gì mà còn mất cả vốn liếng bỏ ra.
Tudienchinhta.com tổng hợp
Mọi đóng góp ủng hộ trang Từ Điển Chính Tả Tiếng Việt xin gửi về:
AGRIbank
BIDV

Thông tin này hữu ích với bạn?

Tặng sao bài viết này!

Xếp hạng: 5 / 5. Số phiếu: 1

Hãy là người đầu tiên đánh giá bài viết này

Bạn muốn lưu để xem lại?

Hãy chia sẻ lên trang mạng xã hội!

Người viết ✅

Tập Viết Đúng

Một người con Đất Việt, nặng lòng với Tiếng Việt và luôn đau đáu trong tim một ý niệm làm sao để phổ biến Tiếng Việt xa hơn, rộng hơn

View All Post

0 Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *